KONFERENCJA TOWARZYSZĄCA WYSTAWIE "SZKOŁA SPOJRZENIA. MIASTO" W MPH

W Muzeum Pałac Herbsta prezentowana jest obecnie wystawa, na której, poprzez dialog fotografii i słowa od połowy XIX wieku do czasów współczesnych tworzy się przestrzeń do namysłu nad krajobrazem miejskim. Poświęcamy na niej uwagę aspektom związanym ze sposobami doznawania, poznawania i utrwalania miasta.  

Jedną z figur prowadzących przez ekspozycję jest flâneur – uważny, wrażliwy, krytyczny obserwator czytający miasto. Podczas konferencji zastanowimy się jakie narzędzia mogą nam pomóc w tym, by i dla nas miejski krajobraz stał się lekturą. Zajmiemy się różnymi wcieleniami flâneura oraz odniesieniami w sztukach plastycznych, literaturze czy naukach społecznych, przyglądając się miastu jako źródle inspiracji, wiedzy i przyjemności. Szczególną uwagę poświęcimy flâneurowi fotografowi  oraz flâneurowi kapłanowi genius loci.  

Drugiego dnia wydarzenia swoistym studium przypadku stanie łódzkie miasto w mieście – Księży Młyn, którego pałac Herbsta jest integralną częścią. Tym wyjątkowym, nie tylko na mapie Łodzi miejscem, obok sztuki XIX i przełomu XIX i XX wieku, zajmuje się na co dzień Muzeum Pałac Herbsta, oddział Muzeum Sztuki w łodzi. Na konferencji chcielibyśmy przyjrzeć się mu właśnie w kontekście ducha miejsca - pojęcia związanego z jego tożsamością, na którą wpływ mają czynniki zarówno materialne jak i niematerialne.

PROGRAM KONFERENCJI:

13 listopada

• 11:00 - Otwarcie konferencji
• 11:10-12:10 - Spojrzenie flâneura: spacer przez czas, przestrzeń i praktyki wystawiennicze (wykład i wizyta na wystawie) | Katarzyna Kończal (Muzeum Pałac Herbsta)
• 12:10-12:40 - Flâneur po końcu flâneura. Między ikoną a typem | dr hab. Katarzyna Szalewska, prof. UG (Uniwersytet Gdański)
• 12:40-14:00 - Dyskusja / przerwa lunchowa  
• 14:00-14:30 - Spacerowicze i inżynierowie: jak technologie cyfrowe zmieniają obrazy miast? | prof. dr hab. Marianna Michałowska (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)
• 14:30-15:00 - Osiem sekund teraźniejszości: camera obscura, czas i duch miasta (wystąpienie online) | Maciej Markowicz
• 15:00-15:30 - Fotograf Warszawski 2016–2026. Co się zamyka, kiedy zamyka się zakład? (wystąpienie online) | Antonina Gugała (Uniwersytet Warszawski)
• 15:30-16:00 - Dyskusja / przerwa
• 16:00-16:30 - Spacer przez palimpsest pamięci. Flâneur wobec współczesnej ruiny | dr hab. Małgorzata Nieszczerzewska, prof. UAM (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)
• 16:30-17:00 - Flâneur nasłuchujący. Słuchanie jako narzędzie czytania miasta | dr Justyna Anders-Morawska (Uniwersytet Łódzki)
• 17:00-17:30 - Kolekcje, rejestracje, montaże. Miejskie praktyki przestrzenne | Aleksandra Sowińska
• 17:30 dyskusja i zakończenie 

14 listopada

• 11:00-12:10 - Od XIX-wiecznego osiedla marzeń, do atrakcji turystycznej. 150 lat łódzkiego Księżego Młyna (spacer po Księżym Młynie) | Tomasz Helbik (Muzeum Pałac Herbsta)
• 12:10-12:20 - Przerwa
• 12:20-12:50 - Łódź oczami flâneura: od „Złego Miasta” do źródła inspiracji i zbiorowej tożsamości | prof. dr hab. inż. arch. Bartosz M. Walczak (Politechnika Łódzka)
• 12:50-13:20 - Duch miejsca mieszka w ludziach. Tożsamość i dziedzictwo kulturowe w rewitalizacji - przykład Księżego Młyna | dr Ewa Boryczka-Kubiak (Uniwersytet Łódzki)
• 13:20-14:10 - Dyskusja / przerwa lunchowa
• 14:10-14:40 - Ja chcę, żeby moja Łódź rosła, żeby był wielki ruch... Praktyki przestrzenne w dziewiętnastowiecznej Łodzi | dr hab. Kamil Śmiechowski, prof. UŁ (Uniwersytet Łódzki)
• 14:40-16:00 - Co słychać w Łodzi? Obrazy miasta w Cyfrowym Archiwum Łodzian „Miastograf” (wykład swobodny z odsłuchem) | Ewelina Kurkowska (Stowarzyszenie Topografie)
• 16:00 - Dyskusja i zakończenie konferencji

Kontakt i zapisy: edu.herbst@msl.org.pl, tel.: 506 941 803 (pn.-pt. 8:00-16:00). 
Bilet: 5 zł/ dzień

BIOGRAMY PRELEGENTÓW

Justyna Anders-Morawska – dr, adiunktka na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego. Zajmuje się audiosferą miast i politycznością dźwięku. Współredaktorka magazynu muzyki współczesnej i sound studies "Glissando". Prowadziła badania nad wartością publiczną pejzażu dźwiękowego miast poprzemysłowych oraz działania art and science we współpracy z Galerią WY w ramach projektu Pogłosy Miast – współsłyszenie postindustrialnej przeszłości i dźwiękowej przyszłości (UNIC ScienceHub). Pracuje metodami nagrań terenowych, spaceru dźwiękowego, głębokiego słuchania i rytmoanalizy. Eksperymentuje z graficznym zapisem przestrzeni wyprowadzonym z notacji muzycznej oraz z  utopijnymi i dystopijnymi scenariuszami brzmienia miasta.

Ewa Boryczka-Kubiak – dr, pracownik Instytutu Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Łódzkiego i Interdyscyplinarnego Centrum Studiów Miejskich UŁ. Od wielu lat współpracuje z samorządami w zakresie zarządzania strategicznego, rewitalizacji obszarów miejskich i wiejskich, zarządzania dziedzictwem kulturowym oraz procesów partycypacji społecznej. Opracowuje strategie rozwoju, programy rewitalizacji, programy opieki nad zabytkami metodami partycypacyjnymi. Prowadzi badania społeczne do diagnoz strategicznych i delimitacyjnych, w których koncentruje się na dziedzictwie kulturowym, jego postrzeganiu przez różne grupy interesariuszy i depozytariuszy, a także jego wykorzystaniu w procesach rozwoju i rewitalizacji. W pracy naukowej zajmuje się bazą ekonomiczną miast, dziedzictwem kulturowym (w tym szczególnie dziedzictwem niematerialnym) i procesami rewitalizacji. Autorka artykułów i książek z zakresu rewitalizacji, dziedzictwa kulturowego, partycypacji społecznej i zarządzania strategicznego w jednostkach samorządu terytorialnego.

Antonina Gugała – artystka i badaczka, doktorantka w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych na Uniwersytecie Warszawskim. W swojej twórczości skupia się na fotografii rozumianej jako obraz, obiekt, ale także ośrodek, zapis i źródło praktyk społecznych osadzonych w codzienności. Autorka projektu "Fotograf Warszawski "prezentowanego w Fundacji Archeologia Fotografii (2016) oraz koncepcji wystawy" Celina Osiecka. Usługi fotograficzne "(Muzeum Warszawskiej Pragi, 2022). W 2025 ukazała się książka fotograficzna jej autorstwa pt. "Running to the Sun" (Bored Wolves). Książka otrzymała tytuł Fotograficznej Publikacji Roku oraz została nominowana w konkursie Rencontres d'Arles Photo Book Awards. Laureatka stypendium MKiDN (2026) oraz dwukrotnie stypendium artystycznego m.st. Warszawy (2021; 2016). Przygotowuje rozprawę doktorską na temat profesjonalnej fotografii rodzinnej w kontekście macierzyństwa. Stypendystka w projekcie NCN Opus LAP pt. "Visualizing the Invisible: The Maternal Turn in Artistic and Curatorial Practices in Central Europe" (prowadzenie: dr hab. Justyna Wierzchowska, prof. ucz.).

Tomasz Helbik – muzealnik, edukator, pedagog, z wykształcenia historyk, absolwent Uniwersytetu Łódzkiego. Adiunkt w Dziale Sztuki Dawnej w Muzeum Pałac Herbsta, oddziale Muzeum Sztuki w Łdzi. W swojej działalności zajmuje się edukacją muzealną dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów, prowadzi autorskie spotkania i prelekcje, współpracuje z grupami rekonstruktorów historycznych, specjalizuje się w historii Łodzi przemysłowej XIX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem rodów fabrykanckich Scheiblerów, Herbstów, Grohmanów i ich wpływu na miasto i jego społeczność. Drugim polem zainteresowań jest historia obyczajowości XIX i początków XX wieku.
 

Katarzyna Kończal – muzealniczka i edukatorka muzealna. Absolwentka Ochrony Dóbr Kultury na Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz studiów podyplomowych Fotografia: historia, sztuka, praktyki prowadzonych przez Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Adiunkt w Dziale Sztuki Dawnej w Muzeum Pałac Herbsta, oddziale Muzeum Sztuki w Łodzi. Realizuje działania edukacyjne dla wszystkich grup wiekowych skupiając się najczęściej na obszarze związanym ze sztukami plastycznymi – malarstwem, rysunkiem, fotografią. Koordynuje projekt "Podszepty" skierowany do osób z dysfunkcjami wzroku. Współkuratorka i kuratorka wystaw w Muzeum Pałac Herbsta.

Ewelina Kurkowska – realizuje działania kulturalno-społeczne w oparciu o metodę historii mówionych, archiwalia oraz lokalne dziedzictwo. Od 2010 r. zaangażowana w zachowywanie przekazów ustnych gromadzonych w Cyfrowym Archiwum Łodzian "Miastograf". Badawcze zainteresowanie człowiekiem i jego otoczeniem łączy z doświadczeniem w pracy inwentaryzacyjnej oraz bazodanowej. Wykonawczyni grantów i projektów popularyzujących kulturę i naukę. Współautorka publikacji "Wielki przemysł, wielka cisza. Łódzkie zakłady przemysłowe 1945-2000 "(Stowarzyszenie Topografie, Uniwersytet Łódzki, 2020), współredaktorka "Bałuckiego Słownika" (Centrum Dialogu im. Marka Edelmana, 2015). Członkini Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Oddział w Łodzi oraz Stowarzyszenia Topografie.

Maciej Markowicz – ur. 1981 w Nowym Sączu, od 2015 roku rozwija autorską technikę mobilnej camera obscura. Jego prace prezentowane były m.in. w Tate Modern w Londynie, a także podczas indywidualnych wystaw w Instytucie Polskim w Berlinie oraz w Anne Clergue Gallery w Arles. Znajdują się w kolekcjach Musée Français de la Photographie oraz Niemieckiej Kolekcji Sztuki Bundestagu, publikowane były w "L’Œil de la Photographie" i "British Journal of Photography". W 2017 roku otrzymał grant Goethe-Institut oraz niemieckiego Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych na roczną podróż artystyczną po całej Europie w pływającej camera obscurze. Mieszka i pracuje w Berlinie.

Marianna Michałowska – prof. dr hab., pracuje w Instytucie Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Absolwentka UAM oraz Studium Fotografii Profesjonalnej ASP (obecnie Uniwersytet Artystyczny) w Poznaniu. Jej główne zainteresowania naukowe dotyczą sfery wizualnej współczesnej kultury artystycznej oraz znaczeń obrazu w kulturze popularnej. Prowadzi badania nad przemianami fotografii oraz jej obecnością w studiach miejskich i edukacyjnych. Autorka książek i artykułów poświęconych kulturowej historii fotografii i wizualizacji w nauce. Najnowsza monografia to "Materia(ł) fotografii. Obrazy środowiska przyrodniczego we współczesnych praktykach wizualnych" (Universitas, Kraków 2024). Autorka realizacji fotograficznych i kuratorka wystaw. 

Małgorzata Nieszczerzewska – dr hab., pracuje w Instytucie Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, w Zakładzie Kulturowych Studiów Miejskich. W swoich badaniach zajmuje się reinterpretacjami dziedzictwa kulturowego, badając sposoby, w jakie przeszłość jest współcześnie odczytywana i negocjowana. Szczególne miejsce w jej zainteresowaniach zajmują ruiny i zdegradowane przestrzenie, konserwacja i rewaloryzacja architektury historycznej oraz wyobrażenia i narracje w kulturze. Jest autorką książek "Narracje miejskiej wyobraźni" (2007) oraz "Ruinologie. Kontekstualizacje pozostałości architektury" (2018).

Ola Sowińska – ilustratorka i projektantka graficzna. Działa na przecięciu kilku obszarów, łącząc język projektowy i sztuki wizualne. Zdobywczyni nominacji i wyróżnień w konkursach projektowych m.in. KTR (Design for culture, 2026), Projekt Roku STGU (Proj. dla instytucji, 2024). Jej prace prezentowane były m.in. na 28. i 29. Międzynarodowym Biennale Plakatu w Warszawie, w GAFU w Ostrawie, w CSW Zamek Ujazdowski w Warszawie, na aukcji "Młoda Sztuka. Ilustratorki i ilustratorzy" w DESA Unicum w Warszawie, na wystawie indywidualnej w Etc. Pracowni Litery i Znaku w Łodzi, w Galerii Turnus w Warszawie.

Katarzyna Szalewska – dr hab., profesor Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Gdańskiego. Autorka książek "Pasaż tekstowy. Czytanie miasta jako forma doświadczania przeszłości we współczesnym eseju polskim "(Kraków 2012) oraz "Urbanalia – miasto i jego teksty. Humanistyczne studia miejskie "(Gdańsk 2017). Zajmuje się kulturowymi studiami przestrzennymi (zwłaszcza tematyką miejską) i "animal studies". Stypendystka Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Kamil Śmiechowski – dr hab., profesor Uniwersytetu Łódzkiego w Katedrze Historii Polski XIX wieku. Kierownik Interdyscyplinarnego Centrum Studiów Miejskich UŁ. Zajmuje się historią społeczną XIX-XX wieku, rolą industrializacji i urbanizacji w historii Polski, analizą historyczną dyskursu prasowego, historią Łodzi. Ostatnie publikacje: "Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość Łodzi". T. 1, "Historia i tożsamość miasta przemysłowego. Zbiór studiów z okazji 200 lat Łodzi przemysłowej" (red. K. Śmiechowski, Łódź 2022),  "Commemoration of the 1905 Revolution in the industrial city. The case of Łódź" ("Acta Poloniae Historica" 2022, T. 126, s. 67-87), "Kwestie miejskie. Dyskusja o problemach i przyszłości miast w Królestwie Polskim 1905-1915" (Łódź 2020).

Bartosz M. Walczak – prof. dr hab. inż. arch., kierownik Zakładu Historii Architektury, Rewitalizacji i Konserwacji Zabytków w Instytucie Architektury i Urbanistyki Politechniki Łódzkiej. Jego zainteresowania badawcze obejmują ochronę i konserwację dziedzictwa XIX i XX wieku, adaptację budynków poprzemysłowych oraz rewitalizację obszarów zurbanizowanych. Jest autorem ponad 100 publikacji naukowych oraz współautorem szeregu projektów i opracowań dot. obiektów zabytkowych. Wielokrotnie zajmował się tematyką percepcji i tożsamości miast poprzemysłowych. Doświadczenie zawodowe zdobywał m.in. jako Zastępca Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz Miejski Konserwator Zabytków w Łodzi. Od 2025 r. zasiada w Radzie Programowej Narodowego Instytutu Dziedzictwa i pełni funkcję Sekretarza Regionalnego na Europę w Międzynarodowym Komitecie Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego TICCIH.

Patroni medialni: