Historia katalogu oeuvre Aliny Szapocznikow

Katalog dla Aliny

Makieta katalogu rzeźb Aliny Szapocznikow wykonana przez Romana Cieślewicza w skali 1:1 ma wartość wizualną. Przygotowana analogowo daje satysfakcję oglądania unikatowego obiektu, będącego świadectwem  projektowania epoki przed-cyfrowej. Odręczne notatki autora, naniesione na kalkach czerwonym mazakiem, zawierają typowe uwagi techniczne kierowane do drukarni, stosowane przy składzie publikacji w latach 70. XX wieku, takie jak „reprodukować na kreskę”, „kliszować bezpośrednio z makiety”, „retusz u dołu zdjęcia”, „cienki filet dookoła”. 

Kolorem przewodnim publikacji, zaznaczonym na wewnętrznych stronach okładki, jest odcień kobaltowego błękitu. Strzałki wskazują odległości elementów od siebie. Przy tekstach w dwóch wersjach językowych – polskiej i francuskiej – zamieszczono instrukcje dotyczące kroju i wielkości czcionki, interlinii oraz podziału na kolumny. Wybrano prostą, bezszeryfową Helveticę. Rozkładówki mają precyzyjnie wyrysowaną siatkę linii typograficznych. Puste pola Cieślewicz uzupełnił tytułami rzeźb i numerami od 1 do 419. Liczba stron to „17 szesnastek” i jeden pusty karton pozostawiony w zapasie.

30 maja 1975 roku Cieślewicz nadał makietę pocztą lotniczą z Paryża do Łodzi. Ważyła 13 kg i zawierała 500 fotografii. Zadeklarowana w zgłoszeniu celnym wartość paczki wynosiła 5000 franków francuskich. Przesyłka przeznaczona była dla Muzeum Sztuki w Łodzi, które organizowało wystawę rzeźb zmarłej w 1973 roku Aliny Szapocznikow. 

Pierwsza pośmiertna wystawa i ostatnie zdjęcie katalogu

Retrospektywna wystawa rzeźb Aliny Szapocznikow, która miała miejsce od września do października 1975 roku w Muzeum Sztuki w Łodzi, nie była pierwszą pośmiertną wystawą honorującą  twórczość artystki. Kilka tygodni po jej śmierci w 1973 roku Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Paryżu (ARC – Musée d’Art Moderne de la Ville de Paris) wystawiło wybrane egzemplarze „Nowotworów” oraz cały cykl „Zielnik”, złożony z 14 poliestrowych odcisków części ciała. Cieślewicz dołączył negatyw z dokumentacji wystawy jako ostatnią stronę katalogu oeuvre – zbierającego całość dorobku rzeźbiarskiego Szapocznikow. Jest to wizerunek wykonanego z gliny, gipsu i poliestru pełnowymiarowego odlewu ciała syna artystki, Piotra Stanisławskiego. Rzeźba „Piotr – pełen akt” jest ułożona na niskim, białym postumencie w centrum wysokiego pomieszczenia.

Wspólna wystawa i katalog

Prace nad wystawą i katalogiem podjęto równolegle. Rozpoczęto je wiosną 1973 roku od gromadzenia informacji o rzeźbach i rysunkach artystki, znajdujących się w zbiorach instytucji, muzeów i osób prywatnych. Rozsyłano liczne prośby o odpłatne wykonanie odbitek posiadanej dokumentacji fotograficznej rzeźb. Poszukiwano także audycji radiowych i nagrań z Kroniki Filmowej poświęconych Szapocznikow, które planowano uwzględnić w bibliografii. Szczegółową korespondencję prowadził ówczesny dyrektor Muzeum Ryszard Stanisławski, który miał być kuratorem wystawy.

Zgodnie z pierwotnym harmonogramem otwarcie wystawy planowano na marzec 1975 roku. W maju wystawa miała mieć drugą odsłonę w Muzeum Narodowym we Wrocławiu. Od początku warunkowało ono swój współudział tym, że wystawa będzie eksponowana w czasie trwania we Wrocławiu obrad kongresu AICA w maju 1975 roku, co miało dla instytucji znaczenie „prestiżowe”. Niestety, „ze względów technicznych” konieczne było przesunięcie terminu wernisażu na wrzesień, co poskutkowało wycofaniem się Muzeum Narodowego we Wrocławiu z dalszych prac nad organizacją wspólnej wystawy i katalogu oraz ograniczeniem swojego udziału do wypożyczenia dzieł z kolekcji. Ta decyzja mogła przyczynić się do fiaska publikacji projektu Cieślewicza, który wstępnie miał być finansowany przez MNWr. 

Pełny tekst towarzyszący wystawie jest dostępny do pobrania w załączniku poniżej.

Współpraca merytoryczna i redakcyjna: Maciej Cholewiński, Marta Skłodowska, Marcin Stasiewicz.