Sztuka wobec Wielkiej Wojny. Transformacje języków artystycznych - panel dyskusyjny

INFO

Miejsce

ms2, Ogrodowa 19, sala audiowizualna

Czas

24 listopada 2018, sobota, godz. 16.30

Jaką rolę odegrała trauma wojenna dla transformacji języków artystycznych i literackich? – z tym pytaniem zmierzą się Marek Bartelik (US), Oksana Dudko (UA) i Charlotte de Mille (UK) dzień po otwarciu ekspozycji Wielka Wojna. Panel dyskusyjny, na który zapraszamy, prowadzi Paweł Polit. Dyskusję poprzedzi kuratorskie oprowadzanie po wystawie.

Uczestnicy panelu rozwiną w swoich prezentacjach m.in. wątki znaczenia traumy pourazowej dla rozwoju nowych poetyk w literaturze modernistycznej (Charlotte de Mille), wpływu doświadczeń uchodźczych na zajmowanie postaw awangardowych (Marek Bartelik), presji retoryki propagandowej w sztuce okresu wojny (Oksana Dudko). Spotkanie będzie również okazją do omówienia różnicy między sposobami upamiętniania wojny w kontekstach wschodnim i zachodnim – wyeksponowania spektrum postaw między uświadomieniem sobie doświadczenia traumy a jej wyparciem.

Dyskusja tłumaczona będzie symultanicznie z języka angielskiego na polski.

Charlotte de Mille, Babinski, Breton, Woolf: Trauma jako trans 1916-1924

Zwyczajowo kojarzy się eksperymenty surrealistów ze snem, hipnozą i grą skojarzeń z jednej strony, oraz z powieścią strumienia świadomości z drugiej, jako twórczymi odpowiednikami postępów w psychiatrii i psychoanalizie. W mojej prezentacji chciałabym zasugerować znaczenie sposobu rozumienia traumy wojennej dla metod literackich zastosowanych w poemacie André Bretona Le Soldat (1916) oraz w powieści Virginii Woolf Mrs Dalloway (1924). Wstęp do serii publikacji opatrzonych tytułem Military Medical Manuals zawierał cierpką uwagę na temat „masy materiału klinicznego” dla badań medycznych pozyskanego w wyniku działań wojennych. Opublikowana w tej serii książka Josepha Babinskiego i Julesa Fromenta Hysteria or Pithiatism and Reflex Nervous Disorders in the Neurology of War (1917) wywarła głęboki wpływ na sposób diagnozowania. O ile nie da się udowodnić, że Woolf znała pracę Babinskiego, czerpała ona z pewnością inspirację ze sposobu rozumienia choroby umysłowej przez medycynę brytyjską. Rozpoczęła ona pracę nad swoją powieścią krótko po tym jak parlament brytyjski zainicjował badanie dotyczące pourazowej traumy wojennej w 1920 roku. Breton, jako student medycyny pracował z Babinskim od września do grudnia 1917 roku 1917; był to kluczowy, aczkolwiek dzisiaj zapomniany, okres dla rozwoju jego twórczości.

Dr Charlotte de Mille wykłada w Courtauld Institute of Art w Londynie oraz na University of Sussex w Bristolu. Jest kuratorką programu muzycznego w The Courtauld Gallery. Jej badania dotyczą pogranicza malarstwa, muzyki i filozofii w Europe w latach 1848-1950; autorka licznych publikacji w tej dziedzinie. Redaktorka książki Music and Modernism (2011) oraz współredaktorka (z Johnem Mullarkey) książki Bergson and the art of Immanence (2015).

Marek Bartelik, Zagłuszyć ciszę. Artyści polscy jako ofiary Wielkiej Wojny 

Na liście ofiar Wielkiej Wojny często pojawiają się nazwiska: Franz Marc, August Macke, Umberto Boccioni, Antonio Saint’Elia, Henri Gaudier-Brzeska, Isaac Rosenberg. Rzadziej w standardowych podręcznikach historii sztuki jako tragiczne ofiary tamtej wojny wymienia się artystów-uchodźców, którzy, podobnie jak w przypadku reszty powojennego społeczeństwa – mówiąc słowami Giorgia Agambena – “jako masowe zjawisko pojawili się po raz pierwszy wraz z końcem I wojny światowej, kiedy to upadek imperiów rosyjskiego, austrowęgierskiego i otomańskiego, jak również nowy ład wyznaczony przez traktaty pokojowe [które] głęboko zaburzyły strukturę demograficzną i terytorialną Europy Środkowej i Wschodniej.” 

Dada, surrealizm, konstruktywizm, realizm magiczny – to tylko kilka z listy nowych izmów, które szybko zdobyły zagorzałych wyznawców w Europie po Wielkiej Wojnie – także (chociaż nie zawsze, czego przykładem mogą być kapiści) wśród artystów-emigrantów. Z perspektywy czasu te transformacje podkreślił Harold Rosenberg: “Futuryzm, dadaizm, surrealizm wyrzekły się kontynuowania sztuki z przeszłości na rzecz protestu i ‘poszukiwań’ w socjalnych i psychicznych osobliwościach modernistycznego świata. W latach 30. artyści uciekali z Europy Centralnej i próbowali stworzyć kombinacje przeciwko wojnie i faszyzmowi.” 

Agamben, nawiązujący w swoim tekście do eseju My uchodźcy Hanny Arendt (1943), pisze dalej: „Uchodźcy wyrzuceni z jednego kraju do innego stanowią awangardę narodu, z którego się wywodzą”. Mój referat zawęża tę obserwację do losów czterech polskich grup awangardowych: formistów, poznańskich ekspresjonistów, dada-futurystów, i ugrupowania Jung Idysz, umieszczając je w kontekście emigracji ich licznych członków po Wielkiej Wojnie – po to, aby popatrzeć na nie z perspektywy traumy, która w istotny sposób zaważyła na wyborach języka artystycznego.  Przy czym, „głuchota” zawarta w tytule niniejszej prezentacji odnosi się do skomplikowanego procesu aklimatyzacji, jaki przechodzi emigrant w nowym kraju.

Dr Marek Bartelik, historyk sztuki, krytyk sztuki, kurator, poeta, od połowy lat 80. osiadły w Nowym Jorku. Doktorat z historii sztuki w Graduate Center of the City University of New York. Autor Early Polish Modern Art: Unity in Multiplicity (Manchester University Press, 2005). Długoletni współpracownik “Artforum International”. Były przewodniczący amerykańskiej sekcji AICA-USA (2006-2011) i światowej sekcji tej organizacji (2011-2017). Obecnie przygotowuje do publikacji książkę Tobi na Eginie, będącą rodzajem dziennika powstałego minionego lata na wyspie Egina w towarzystwie młodego psa, Tobiego, który zawiera szersze refleksje na temat nieprzemijalności świątyń, gajów oliwnych, greckich bogów, Diogenesa… miłości do psów.

Oksana Dudko, Sztuka Strzelców. Wojna, propaganda i popularny patriotyzm

Prezentacja dotyczyć będzie wymiaru propagandowego sztuki ukraińskiej w okresie I wojny światowej, a w szczególności jej wpływu na postawy żołnierzy m.in. z Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych. Zwrócę w szczególności uwagę na relację między sztuką patriotyczną, mobilizacją i pojęciem męskości. Zajmę się również sposobem reprezentowania wojny i przemocy w wybranych pracach. Skupiając się na dwóch wystawach sztuki związanej z działalnością Strzelców (1918, 1934) omówię kwestię pamięci wojny w powojennej społeczności ukraińskiej w Polsce.

Oksana Dudko jest doktorantką na University of Toronto badaczką powiązaną z Centrum Historii Miejskiej we Lwowie, gdzie realizuje projekt dotyczący kultury miejskiej, rozrywki i relacji artystycznych w lata 10. i 20. XX wieku. Ukończyła studia z zakresu historii na Ivan Franko National University of Lviv. Jest m.in. autorką artykułu  Between Art, Politics, and Survival: Theatre Life in Occupied Lviv (1914–1915), “Ukraina Moderna”, 2016.

Zgodnie z art. 173 ustawy Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że kontynuując przeglądanie tej strony wyrażasz zgodę na zapisywanie na Twoim komputerze tzw. plików cookies. Ciasteczka pozwalają nam na gromadzenie informacji dotyczących statystyk oglądalności strony. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie ich zmień ustawienia swojej przeglądarki internetowej.