Przejdź do sekcji:

Muzeum Przyszłości na 90-lecie Muzeum Sztuki w Łodzi

Rocznice skłaniają zwykle do patrzenia wstecz, ale dla Muzeum Sztuki w Łodzi przypadające w 2021 roku 90-lecie otwarcia stałej ekspozycji Międzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej grupy „a.r.” jest przede wszystkim okazją do spoglądania w przyszłość.  W jednym z najstarszych muzeów sztuki nowoczesnej na świecie będzie się nie tylko badać historię, lecz także snuć refleksję nad rolą, jaką instytucje artystyczne miałyby pełnić w kształtowaniu naszego jutra.

Niezwykłą kolekcję złożoną z prac twórców, którzy dziś tworzą kanon światowej awangardy, udostępniono 15 lutego 1931 roku – nie w Paryżu, Berlinie czy Wiedniu a w robotniczej Łodzi. Mogło to się wydarzyć dzięki artystom i artystkom z całej Europy połączonych solidarnością i entuzjazmem dla idei stworzenia muzeum, które odda ducha nowoczesności. Członkowie grupy a. r. – Strzemiński, Kobro i Stażewski oraz Przyboś i Brzękowski – przekonali do tej idei tak znakomitych twórców jak Fernand Leger, Max Ernst, Hans Arp, Sophie Taeuber-Arp czy Theo van Doesburg. Ci zaś podarowali swoje prace do kolekcji, która stała się kamieniem węgielnym instytucji znanej dziś jako Muzeum Sztuki w Łodzi. 90 lat temu od tego kolektywnego gestu zaczęła się historia, która trwa do dziś.

Zaplanowana na jesień 2021 roku wystawa Awangardowe muzeum – ukazująca początki łódzkiej instytucji i podobnych jej inicjatyw, w które zaangażowali się twórcy tacy jak Kazimierz Malewicz, Władimir Tatlin, Aleksandr Rodczenko, Katherine Dreier i Marcel Duchamp – to projekt przenoszący ideę sprzed dekad we współczesność. Pokaże muzeum pomyślane przez awangardystów jako przestrzeń, w której eksperymentuje się ze sztuką i jej odbiorem, tworzy pole do wymiany myśli, pobudza krytyczną refleksję i bada sposoby na jakie widzimy świat. Pozwoli dostrzec w idei muzeum inicjatywę społeczną, która może projektować przyszłość. Zapyta, czy wciąż możemy czerpać z potencjału tkwiącego w jego utopijnej, awangardowej koncepcji. Wychodząca od historycznego gestu artystów wystawa, opowiadając o przeszłości, pozwoli spojrzeć w przyszłość – zarówno tę dotyczącą instytucji muzealnej, jak i być może całego społeczeństwa.

Podczas trwania jubileuszowego roku Muzeum Sztuki w Łodzi poszuka odpowiedzi i inspiracji zarówno we własnych zbiorach i przeszłości, jak i w sztuce wybitnych współczesnych artystów i artystek. Odbędą się wystawy poświęcone twórczości Leopolda Buczkowskiego i praktyce kuratorskiej Urszuli Czartoryskiej, zbiorowa wystawa Ziemia znów jest płaska a także projekty, do których realizacji muzeum zaprosiło m.in. Agatę Siniarską, Céline Condorelli, Wendelien van Oldenborgh, Agnieszkę Kurant, Jasminę Cibic, Marka Sobczyka i wielu innych. Wystawy te nie tylko skonfrontują współczesność z awangardowymi koncepcjami, ale też pozwolą spoglądać w przyszłość i proponować jej możliwe scenariusze.

*************

Co niesie za sobą gest obdarowywania? W jakich sytuacjach społecznych jego przyjmowanie i odwzajemnienie staje się polityczną deklaracją? Słoweńska artystka, Jasmina Cibic, odniesie się w swoim projekcie do pojęcia daru, by przyjrzeć się kształtowaniu międzynarodowych relacji i lokalnych tożsamości w Europie. Kluczowym elementem wystawy będzie film, poprzez który Cibic portretuje ważne architektoniczne świadectwa ponadnarodowych sojuszy, takie jak Pałac Narodów w Gandawie czy warszawski Pałac Kultury i Nauki. Budynki wznoszone w okresach następujących po kryzysach gospodarczych oraz humanitarnych, stanowią świadectwo potrzeb odbudowy i odnowy. Wynikało to z doświadczenia pierwszej, a następnie drugiej wojny światowej, które zmieniły kraje europejskie, skłaniając je do podejmowania wspólnych działań pokojowych i aktywności politycznej opartej na perswazji (a nie tylko przymusie stosowanym w przeszłości). Jasmina Cibic, w oparciu o dyskusje tak z pola dyplomacji, jak i sztuki, analizuje związki między kulturą i polityką właśnie z perspektywy tak pojętych działań „soft power”.

Londyńska artystka Céline Condorelli oraz Wendelien van Oldenborgh, która reprezentowała Holandię na Biennale w Wenecji w 2017 roku, podejmą dialog z najważniejszą przestrzenią Muzeum Sztuki, Salą Neoplastyczną zaprojektowaną w 1948 roku przez Władysława Strzemińskiego jako miejsce ekspozycji kolekcji grupy „a.r.“. Strzemiński podkreślił w ten sposób wspólnotę artystów awangardy. Wspólnototwórczy aspekt współczesnego projektowania zostanie wydobyty również w filmach i instalacjach artystek. W ich narracjach znaczenie mają także takie wątki jak globalne przemiany pracy czy przekształcanie funkcji architektury poprzez pojawianie się nowych praktyk społecznych. Realizacje van Oldenborgh to często filmy o relacji między pracą kobiet a spędzaniem czasu wolnego w miejscach, które w przeszłości były zorientowane na produkcję przemysłową. Condorelli natomiast skupia się na roli architektury w kreowaniu miejsc wspólnych.

Podczas gdy przekonanie o współzależnościach łączących organizację architektoniczną i społeczną mieści się w myślowym obszarze historycznej awangardy, to praktyka kolejnej z zaproszonych do współpracy artystek zdecydowanie wykracza poza horyzont XX wieku. W świecie artystycznych realizacji Agnieszki Kurant nie ma już miejsca na tradycyjną „wspólnotę”. Została ona zastąpiona zbiorową inteligencją – zjawiskiem, które w epoce późnego kapitalizmu stało się kluczem do zrozumienia współczesnej rzeczywistości. W tej posthumanistycznej wizji, wszyscy nieustannie pracujemy w gigantycznej fabryce produkcji i eksploatacji danych w sieci internetowej. Nieświadomie i anonimowo realizujemy cele przewidziane przez algorytmy, a nasze wysiłki są kapitalizowane przez równie odczłowieczone korporacje. W tym modelu ekonomii kreatywność zaczyna przypominać bardziej działanie w społeczności termitów, niż wspólnotach, jakie tworzyli na przykład artyści z grupy „a.r.”. Pojedynczy autor może być wkrótce zastąpiony bardziej złożonymi, polifonicznymi formami twórczości. Prace Kurant bazują na napięciu między sztuką i filozofią a współczesną nauką, spekulując na temat tego, jak bardzo jako społeczeństwo zależymy od zmian technologicznych, których kierunek trudno jest przewidzieć nawet za pomocą algorytmów.

Efekty usieciowienia z innej perspektywy pokazywać będzie wystawa Ziemia znów jest płaska, której tytułowe hasło jest swoistym mottem ery globalizacji zdefiniowanej przez technologie informacyjne. W rzeczywistości zbudowanej na odziedziczonej po Oświeceniu wierze w nieskończony naukowy i technologiczny postęp, nieustanną popularność zyskują myślenie magiczne i tzw. wyobraźnia duchowa. Wystawa zestawi ze sobą te dwa, jedynie na pozór odległe porządki, przyglądając się światu, w którym funkcjonują one obok siebie – przenikają się i dopełniają. Projekt dotyczyć będzie m.in. sposobów dystrybucji informacji i jej utowarowienia oraz tego, jak funkcjonują i cyrkulują znaczenia, gdy racjonalny opis rzeczywistości staje się niewystarczający. Odda głos współczesnym artystom i artystkom, którzy będą szukać nowych sposobów myślenia o świecie i metafor do jego opisu, otwierając pole do dyskusji pomiędzy pozornie wykluczającymi się modelami wiedzy.

Z chaotycznym światem, rozpadającym się na obrazy, konfrontowała się Urszula Czartoryska, która w Muzeum Sztuki stworzyła pionierską kolekcję fotografii. Czartoryska dekady temu dostrzegła, że fotografia to medium, które w największym stopniu buduje naszą ikonosferę i jest dominującym sposobem przejawiania się obrazu we współczesności. Odważyła się rozbudować awangardową kolekcję Muzeum Sztuki w Łodzi o zdjęcia reporterskie czy rodzinne fotografie. Zmieniła zarówno status samych fotografii, które włączyła w obręb sztuki, jak i zreinterpretowała samą kolekcję. Do spekulacji o muzeum przyszłości wystawa ta wniesie m.in. praktykę włączania zupełnie nowych jakościowo elementów do już istniejących całości oraz umiejętność przesuwania ich granic.

Poszukiwaniu języka do opisu świata, który rozpadł się w wyniku katastrofy, swoją praktykę artystyczną poświęcił Leopold Buczkowski. Świadek bestialstw drugiej wojny światowej, jeden z najważniejszych eksperymentatorów polskiej literatury, autor słynnych powieści, w tym „Czarnego potoku" czy „Kąpieli w Lucca“, szukając środków wyrazu tworzył, o czym niewielu pamięta, także rysunki, obrazy, rzeźby i fotografie. Wystawa – możliwa dzięki pozyskaniu do kolekcji muzeum znacznej części dorobku artystycznego twórcy – będzie pierwszą próbą wydobycia z zapomnienia działalności wizualnej pisarza i jej całościowego ujęcia w oparciu o pojęcia wyprowadzone z jego pism. Projekt prezentujący gorzką refleksję artysty, który przeżył unicestwienie swojego świata, może pozwolić nam wyobrazić sobie dalekosiężne konsekwencje globalnego kryzysu politycznego, ekonomicznego i klimatycznego.

Sztuka i rewolucja, peryferia i centrum, Wschód i Zachód, ekonomia, działanie, utopia i rzeźba społeczna to tylko niektóre z pojęć, jakie przywołane zostaną w ostatnim z tegorocznych projektów. Instalacja rzeźbiarsko-malarska Marka Sobczyka, która powstanie w przestrzeniach Muzeum Sztuki w ramach cyklu Prototypów, ma być artystyczną odpowiedzią na akcję „Polentransport” Josepha Beuysa z 1981 roku.

*************

Czy instytucja oparta na koncepcji stworzonej przez rewolucyjnych artystów i artystki w pierwszych dekadach wieku XX nadal ma potencjał tworzenia projektów, które w języku sztuki i humanistyki diagnozowałyby współczesność i proponowały odpowiedzi istotne z punktu widzenia przyszłych lat i dekad? – to zasadnicze pytanie sformułowane w ramach projektu „Awangardowe muzeum”. Do odpowiedzi na nie chcemy przybliżyć się zapraszając twórców i twórczynie do pracy z szeroko pojętymi zasobami muzealnymi. Jednocześnie, by móc budować pomost między obrazem muzeum z przeszłości a wizją muzeum przyszłości, planujemy stworzenie płaszczyzny do interdyscyplinarnych dialogów na ważne dziś społecznie tematy. Będzie to całoroczny cykl dyskusji na temat futurologicznych wizji ekonomii, świata wirtualnego, troski, zdrowia psychicznego, problemów dostępności oraz ekologii. Zaproszonym do rozmowy artystkom, teoretykom, filozofkom, ekonomistom, a także muzealniczkom i muzealnikom, postawimy pytanie o to, jakiego muzeum będziemy potrzebować w kolejnych latach. Spróbujemy też wyobrazić sobie warunki, w których instytucja muzealna w obecnej postaci traci być może rację bytu. Tą drogą Muzeum Sztuki w Łodzi chce zbliżać się do możliwych wersji awangardowego Muzeum Przyszłości.

______________________________

WYSTAWY CZASOWE ROZPOCZYNAJĄCE SIĘ W 2021 ROKU

Pałac. Jasmina Cibic

ms1, Więckowskiego 36, 1 piętro

21 maja – 29 sierpnia 2021

kuratorka: Agnieszka Pindera


Czuła uwaga. Urszula Czartoryska wobec fotografii

ms2, Ogrodowa 19, parter

28 maja – 5 września 2021

kuratorki: Maria Franecka i Marta Szymańska


Erroryzm. Agnieszka Kurant

ms1, Więckowskiego 36, parter

11 czerwca – 7 listopada 2021

kurator: Jakub Gawkowski

 

Praca, praca, praca (praca). Céline Condorelli i Wendelien van Oldenborgh

ms1, Więckowskiego 36, 2 piętro

18 czerwca – 5 września 2021

kuratorzy: Daniel Muzyczuk i Joanna Sokołowska

 

Korowód. Edward Dwurnik i widma historii

Galeria Sztuki Dawnej

9 lipca – 31 sierpnia 2021

kuratorka: Katarzyna Kończal

 

Ziemia znów jest płaska

ms1, Więckowskiego 36, 1 piętro

24 września 2021 – styczeń 2022

kurator: Jakub Gawkowski

 

Awangardowe muzeum

ms1, Więckowskiego 36, 2 piętro

15 października 2021 – 27 lutego 2022

kuratorzy: Agnieszka Pindera i Jarosław Suchan

 

Leopold Buczkowski. Przebłyski historii, przelotne obrazki

ms2, Ogrodowa 19, parter

29 października 2021 – luty 2022

kurator: Paweł Polit


Prototypy 05: Marek Sobczyk

ms1, Więckowskiego 36, parter

10 grudnia 2021 – luty 2022

kuratorka: Hanna Wróblewska

kuratorka ze strony MS: Katarzyna Słoboda

WIĘCEJ INFO

Podziel się informacją

Podziel się informacją

Zgodnie z art. 173 ustawy Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że kontynuując przeglądanie tej strony wyrażasz zgodę na zapisywanie na Twoim komputerze tzw. plików cookies. Ciasteczka pozwalają nam na gromadzenie informacji dotyczących statystyk oglądalności strony. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie ich zmień ustawienia swojej przeglądarki internetowej.

Logotypy UE