Teresa Żarnowerówna (1897-1949). Artystka końca utopii

ms1, Więckowskiego 36
19 września 2014 - 23 listopada 2014 

Życie Teresy Żarnowerówny to historia pełna twórczej pasji i emocji, politycznego i społecznego zaangażowania w burzliwej pierwszej połowie XX wieku. Wystawa odkrywa twórczość i nieznane dotąd kulisy życia jednej z najbardziej radykalnych artystek międzywojennej Polski.

Teresa Żarnower urodziła się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Podczas artystycznej edukacji zainteresowała się ideami awangardy, zafascynowała ją bezkompromisowość radykalnej sztuki o konstruktywistycznym rodowodzie. Utrzymywała kontakty z komunistycznym środowiskiem działaczy robotniczych, stając – wraz ze swoim partnerem Mieczysławem Szczuką – zdecydowanie po lewej stronie polskiej sceny politycznej. Młodzieńcza miłość, którą darzyła Szczukę, została przerwana przez jego tragiczną śmierć. 

Pod koniec 1937 roku wyjechała do Francji. W 1940 roku została zmuszona do ucieczki z ogarniętej wojną Europy, z Paryża przez południe Francji i Hiszpanię dotarła do Lizbony, w której spędziła 14 miesięcy, czekając na wizę amerykańską. Następnie znalazła się w Montrealu w Kanadzie, gdzie spędziła kolejnych 17 miesięcy. Ostatecznie do Nowego Jorku dotarła dopiero w połowie 1943 roku. Tam znalazła szansę na dalszy artystyczny rozwój, zorganizowano jej indywidualną wystawę w słynnej galerii Peggy Guggenheim Art of This Century. Teresa Żarnower wzięła też udział w wystawie inaugurującej działalność The Jewish Museum. W Stanach Zjednoczonych stworzyła gwasze i rysunki, niepokojące swoją odmiennością od wcześniejszej twórczości, jak również słynny relief „Powstanie w Getcie Warszawskiem”.

Wystawa przygotowana przez kuratorów Miladę Ślizińską i Andrzeja Turowskiego prezentuje efekty badań i poszukiwań, dzięki którym zebrano obszerną, do tej pory nieznaną, rozproszoną dokumentację historii życia i twórczości artystki. Twórczość Żarnowerówny zaprezentowana jest w kontekście najważniejszych wydarzeń epoki oraz sztuki i poglądów środowiska awangardowych twórców, z którymi artystka współpracowała. Nad tymi problemami Andrzej Turowski pracował przez lata, publikując wiele fragmentarycznych tekstów. W oparciu o jego studia wystawa zarysuje związki - w pierwszym rzędzie - z kręgiem twórców polskiego konstruktywizmu, wśród nich z Mieczysławem Szczuką, a także z politykami i działaczami lewicy okresu międzywojennego (między innymi z Janem Hemplem). Podkreślone zostały kontakty artystki z Franciszką i Stefanem Themersonami, Józefem Wittlinem, a także Czesławem Miłoszem. Reprodukcje i archiwalia przybliżą część zaginionych lub zniszczonych prac, szczególnie tych z okresu międzywojennego.

Rekonstrukcja ostatnich dziesięciu lat życia i twórczości Teresy Żarnower wymagała wnikliwych badań, rozpoczętych w 2009 roku przez Miladę Ślizińską, pomysłodawczynię wystawy w Muzeum Sztuki. Na wystawie zaprezentowano fragment twórczości z tego okresu, pochodzący z kolekcji Janet, Alexa i Anny Luisy Abramowicz (Nowy Jork), Richarda Bartha (Nowy Jork), dwóch kolekcji  z Londynu: Georges’a Dobrego i Elizabeth Sobczynski, oraz ze zbiorów Muzeum Sztuki w Łodzi. Będzie też można obejrzeć dokumenty z archiwów polskich, amerykańskich, brytyjskich i niemieckich. W ekspozycję została wpisana częściowa rekonstrukcja wystawy Żarnower prezentowanej w 1946 roku w Galerii Peggy Guggenheim w Nowym Jorku, której towarzyszył tekst krytyczny autorstwa Barnetta Newmana.

Efekt wieloletniej pracy kuratorów zaprezentowano w konsekwentnie badającym dorobek artystycznej awangardy Muzeum Sztuki w Łodzi, które jako jedna z niewielu publicznych instytucji posiada w swojej kolekcji prace Teresy Żarnower. Wystawie towarzyszy monograficzny katalog poświęcony życiu i twórczości artystki, dostępny w polskiej i angielskiej wersji językowej. O sztuce Żarnowerówny w okresie międzywojennym traktuje zawarty w nim tekst autorstwa Andrzeja Turowskiego; Milada Ślizińska pisze o życiu i twórczości artystki w nieznanym dotąd okresie jej ostatniego burzliwego dziesięciolecia. Dwa teksty Aleksandry Idzior mówią o kluczowych cyklach fotomontaży z czasów wojny, poświęconych obronie Warszawy i wojskom kanadyjskim, a Magdalena Dąbrowski opisuje twórczość Teresy Żarnower na tle twórczości nowojorskiej awangardy lat 40. Ponadto w publikacji znajdzie się kalendarium życia i twórczości artystki napisane przez Agnieszkę Szewczyk i Miladę Ślizińską, pełny katalog znanych dzieł, dokumenty i bibliografia opracowane przez Andrzeja Turowskiego, opis archiwaliów autorstwa Milady Ślizinskiej, a także reprodukcje wszystkich prac.

Kuratorzy: Milada Ślizińska, Andrzej Turowski
Koordynacja: Sonia Nieśpiałowska-Owczarek
Projekt ekspozycji: Wunderteam  

Wystawie towarzyszy katalog. Opracowanie graficzne: Maciej Buszewicz.

Wystawę zapowiedziała międzynarodowa konferencja naukowa „Zagubiona awangarda. Teresa Żarnower i lewica artystyczna”, poświęcona twórczości artystki, a także zagadnieniom związanym ze sztuką awangardy europejskiej w okresie międzywojennym i awangardy amerykańskiej w czasach powojennych.

W konferencji udział wzięli: Adrian Anagnost (USA), Nuit Banai (USA),Stanisław Czekalski (POL), Deborah Frizell (USA), Marcin Giżycki (USA/POL) Serge Guilbaut (CAN), Alyce Mahon (GBR), Tom Sandqvist (SWE), Przemysław Strożek (POL), Andrzej Szczerski (POL), Milada Ślizińska (POL). Kurator konferencji: Marek Bartelik. Współpraca: Paweł Polit. 

Referat Milady Ślizińskiej - "Teresa Żarnower. Artystka w świecie, który rozpadł się na jej oczach w gruzy"

Film o wystawie

Patronat honorowy:

 

Patroni medialni:

      

WYDARZENIA TOWARZYSZĄCE:

Wykłady:

23 października 2014, ms2, godz. 18:00
Piotr Słodkowski, "Teresa Żarnower, Henryk Streng i polskie surrealizmy" 

13 listopada 2014, ms2, godz. 18:00
Paulina Kurc-Maj, "Teresa Żarnower: próba nowego języka wizualnego"

Oprowadzania przygotowane przez Dział Edukacji Muzeum Sztuki:

28 września 2014, g. 17:17
23 pażdziernika 2014, g. 17:17

Warsztaty przygotowane przez Dział Edukacji Muzeum Sztuki:

4 października i 22 listopada 2014, g. 11:11 oraz 13:13, „Pakuj walizki” – prowadzi Agnieszka Wojciechowska-Sej
18 października i 15 listopada 2014, g. 11:11 oraz 13:13, „Dźwigaj! Blokuj!” – prowadzi Katarzyna Mądrzycka-Adamczyk 

Zgodnie z art. 173 ustawy Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że kontynuując przeglądanie tej strony wyrażasz zgodę na zapisywanie na Twoim komputerze tzw. plików cookies. Ciasteczka pozwalają nam na gromadzenie informacji dotyczących statystyk oglądalności strony. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie ich zmień ustawienia swojej przeglądarki internetowej.