MUZEUM SZTUKI W ŁODZI - PODSUMOWANIE 2017 ROKU

W 2017 roku mija 100 lat od pierwszej znaczącej manifestacji polskiej awangardy. Był to początek aktywności polskich artystów w ramach ogólnoeuropejskiego ruchu, który zmienił kulturę, a także na kolejne dziesięciolecia przekształcił naszą rzeczywistość. Nawiązując do tej znaczącej rocznicy, Muzeum zaproponowało środowisku kulturotwórczemu przyjrzenie się miejscu awangardy w myśleniu o polskim dziedzictwie narodowym. W obchody, odbywające się pod auspicjami UNESCO włączyło się ponad 80 instytucji w całym kraju, które zorganizowały około 200 różnorodnych wydarzeń. Jako pomysłodawca inicjatywy, a także instytucja najsilniej związana z historią awangardy, Muzeum Sztuki przygotowało najbogatszy program obchodów. Choć najważniejszy, nie był to przy tym jedyny kierunek działalności Muzeum w mijającym roku.

WYSTAWY ROKU AWANGARDY W MUZEUM – SZEŚĆ DUŻYCH PROJEKTÓW BADAWCZYCH

W Łodzi świętowanie stulecia awangardy miało swój przedtakt na przełomie 2016 i 2017 roku –  publiczność mogła zobaczyć dwie komplementarne ekspozycje, podejmujące zagadnienia rytmu i tańca. Wystawy eksplorowały napięcia pomiędzy ograniczeniami narzucanymi społeczeństwom przez różnie rozumiane rytmy nowoczesności i rodzącymi się w tym samym czasie praktykami emancypacyjnymi. Pierwsza z wystaw, PORUSZONE CIAŁA. CHOREOGRAFIE NOWOCZESNOŚCI, obierając za punkt wyjścia praktykę i teorię rzeźbiarską Katarzyny Kobro, opowiadała o idei organizacji ruchu w przestrzeni. Temat ten został rozwinięty w kontekście praktyk tanecznych, choreograficznych i teatralnych. Wystawie towarzyszył program działań performerskich i tanecznych oraz zorganizowana we współpracy z Uniwersytetem Łódzkim konferencja naukowa „Jak myśli ciało? Cielesno-ruchowe praktyki doby modernizmu”. Działania podsumowała wydana właśnie publikacja. Druga z ekspozycji, MUZEUM RYTMU, została zrealizowana w odwołaniu do traktujących o pojęciu rytmu pism Henriego Lefebvre’a, a także Katarzyny Kobro i Władysława Strzemińskiego. Projekt zainicjowany podczas Biennale w Taipei, przez kuratorkę i badaczkę, związaną  m.in. z documenta 14, Natashę Ginwalę, był efektem długotrwałych badań, eksplorujących szeroko pojętą rytmiczność jako zasadę organizującą życie w nowoczesności.

W 2017 roku w ramach 100 lat awangardy otworzyły się cztery kolejne ekspozycje: dwie z nich największą uwagę zwracały na wzajemne relacje środowisk awangardowych, dwie kolejne kładły szczególny nacisk na relacje awangardy w stosunku do różnych dziedzin kultury: nauki oraz filozofii i krytyki artystycznej. Kontakty polskich artystów w ramach „awangardowej międzynarodówki” dokonującej ponadnarodowej rewolucji w sztuce w pierwszej kolejności pokazała wystawa ENRICO PRAMPOLINI. FUTURYZM, SCENOTECHNIKA I TEATR POLSKIEJ AWANGARDY, badająca temat wzajemnego oddziaływania włoskich futurystów i polskich twórców nowej sztuki, rozpatrywanych przede wszystkim w kontekście scenografii i projektowania przestrzeni teatralnej. Kolejną przygotowaną przez muzeum wystawą była ORGANIZATORZY ŻYCIA. DE STIJL, POLSKA AWANGARDA I DESIGN. Ekspozycja wskazała na wspólny cel jaki przyświecał polskim awangardzistom i holenderskiej grupie artystycznej: stworzenie zupełnie nowej kultury plastycznej, przekształcenie i ulepszenie otaczającego świata, między innymi przez projektowanie naszego otoczenia – architektury, wnętrz i mebli.

Z kolei wystawa SUPERORGANIZM. AWANGARDA I DOŚWIADCZENIE PRZYRODY odwoływała się do inspiracji, jakie awangarda czerpała z rewolucji w naukach przyrodniczych, i nowej wizji natury, którą owa rewolucja przynosiła. Celem ekspozycji było między innymi podważenie mitu mówiącego o tym, że awangarda manifestowała się tylko poprzez negację natury i afirmację wytworów człowieka, czyli pozostające w powszechnej świadomości: miasto, masę i maszynę. MONTAŻE. DEBORA VOGEL I NOWA LEGENDA MIASTA to projekt na nowo odkrywający zapomnianą postać wybitnej teoretyczki, filozofki, krytyczki sztuki, eksperymentatorki literackiej, i przez pryzmat stworzonej przez nią koncepcji teorii sztuki, odnoszący się do praktyk awangardowych międzywojnia.

ROK AWANGARDY ZA GRANICĄ – KOBRO I STRZEMIŃSKI W REINA SOFIA

Wprowadzanie najważniejszych twórców polskiej awangardy w kontekst sztuki międzynarodowej to idea, która przyświecała wystawie KATARZYNA KOBRO I WŁADYSŁAW STRZEMIŃSKI. PROTOTYPY AWANGARDY, prezentowanej w Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia w Madrycie. Była to pierwsza monograficzna prezentacja twórczości tych artystów w muzeum tej rangi. Jej kluczem interpretacyjnym było założenie, że najbardziej trwały aspekt postawy twórczej Kobro i Strzemińskiego to imperatyw ciągłego eksperymentowania, testowania nowych założeń artystycznych, stanowiące istotę postawy awangardowej. Wystawa zebrała bardzo pozytywne opinie hiszpańskiej krytyki, obejrzało ją ponad 100 tys. widzów, jej pokłosiem są dalsze planowane prezentacje twórczości Kobro i Strzemińskiego, m. in. w słynnym Centres Popidou w Paryżu. W Instytucie Polskim w Düsseldorfie do 19 stycznia 2018 można zobaczyć ekspozycję SŁOWO KŁAMIE – OKO NIGDY. NOWOCZESNOŚĆ W FOTOGRAFII POLSKIEJ 1918-1939, prezentującą fotografię awangardową jako nowy sposób patrzenia na świat i innowacyjną formę rejestrowania go. Ostatnia wystawa zagraniczna przygotowana przez muzeum w ramach obchodów to BLISKOŚĆ LINII PROSTEJ. PERFORMATYWNOŚĆ AWANGARDY, odbywająca się w Instytucie Polskim w Berlinie (otwarta jeszcze do końca lutego 2018). Podkreśla ona wiarę polskich artystów awangardowych i neoawangardowych w sprawczą moc sztuki, niezależnie od tego, czy postanawiali bezpośrednio angażować się w działalność społeczną i polityczną, czy też kreślili utopijne wizje przyszłego społeczeństwa.

WYSTAWY POZA ROKIEM AWANGARDY –  MONOGRAFIE I PROJEKTY PARTYCYPACYJNE

Oprócz wspomnianych, Muzeum współorganizowało w mijającym roku dwie zagraniczne wystawy nie związane z awangardowym jubileuszem. We współpracy z Muzeum Sztuki Nowoczesnej w fińskim Espoo zorganizowano pierwszą od 30 lat w tym kraju monografię prezentującą twórczość i społeczno-artystyczne praktyki Josepha Beuysa. Wystawa JOSEPH BEUYS: OUTSIDE THE BOX została zbudowana w oparciu o archiwum, które w ramach akcji Polentransport artysta ofiarował łódzkiemu muzeum. Z kolei otwarta do 14 stycznia w Edith-Ruß-Haus für Medienkunst w Oldenburgu wystawa FOR BEYOND THAT HORIZON LIES ANOTHER HORIZON oferuje alternatywne wersje przyszłości nie tylko artystycznej, ale też społecznej i ekonomicznej.

Szeroki zasięg działań na arenie międzynarodowej doceniono podczas tegorocznego wręczenia statuetek Culture.pl Superbrands – Muzeum Sztuki otrzymało nagrodę dla instytucji najskuteczniej wspierającej obecność kultury polskiej za granicą.

Wystawy, które muzeum zaprezentowało w 2017 r. poza programem 100 lat awangardy, to przede wszystkim projekty monograficzne, których celem było przybliżenie polskiej publiczności ważnych, choć niekiedy pozostających w cieniu postaci współczesnej sceny artystycznej. Ekspozycja NAHUM TEVET: PRACE NA SZKLE, 1972-1975, prezentowała prace najważniejszej postaci sceny artystycznej lat 70-tych Izraela. Dziełom jednego twórcy poświęcone zostały także wystawy STEPHEN KALTENBACH. INDEKS MOŻLIWOŚCI oraz IGOR KRENZ. SANYOFIKACJA. CUD REPREZENTACJI. Prace Kaltenbacha, czołowego artysty wczesnego amerykańskiego konceptualizmu, pozwoliły na nowo przemyśleć zastane normy poprawności artystycznej, składając się na tytułowy „indeks możliwości”, czyli nieustanne poszukiwanie rozwiązań alternatywnych w sztuce. Ich zwolennikiem jest także Igor Krenz, który w kuratorskiej współpracy z Grupą Budapeszt pokazał, że pozornie niewinne, znalezione obiekty mogą stać się bazą do eksploracji skomplikowanych zależności pomiędzy drugim i trzecim wymiarem. Temat przejścia podejmowała również wystawa zatytułowana &, zapraszająca widzów do wkroczenia w świat labiryntu, zbudowanego z déja-vu, subtelnych podobieństw i nieoczywistych symetrii. Ekspozycja prezentowała m.in. ponad 100 rysunków Wacława Szpakowskiego, jednego z prekursorów sztuki abstrakcyjnej oraz prace Francoisa Morelleta, twórcy geometrycznych abstrakcji, skupionego na zagadnieniu ruchu w obszarze dzieła i w jego odbiorze.

Program wystawienniczy to nie wszystko. Jednym z rezultatów większego projektu edukacyjnego była także wystawa FIND ART, wynik projektu Translocal. Museum as a Toolbox realizowanego przez muzeum we współpracy z czterema innymi europejskimi muzeami kolekcjonującymi sztukę współczesną. Zadaniem podjętym w ramach projektu było postawienie pytań o muzeum przyszłości, jego funkcję, formę, a nawet sens istnienia muzeum w ogóle. Stąd tytuł łódzkiej ekspozycji – FIND ART – wskazujący na eksplorowanie niestandardowych sposobów kontaktu ze sztuką. Fakt, że to grupa młodzieży we współpracy z zespołem muzeum stworzyła kuratorską koncepcję ekspozycji oraz wybrała dzieła i zaprojektowała przestrzeń wystawienniczą, był nie tylko wprowadzeniem nowej metody działania w i z instytucją, ale także szansą na spojrzenie na kolekcję Muzeum Sztuki z zupełnie innej perspektywy.

W mijającym roku muzeum kontynuowało także współpracę z Akademią Sztuk Pięknych im. Wł. Strzemińskiego w Łodzi, tworząc cykl warsztatów edukacyjnych dotyczących upubliczniania sztuki. Wspólna praca kuratorki muzeum, artysty oraz studentów ASP skupiła się na rozpoznaniu procesu rozwoju koncepcji artystycznej, a jednym z efektów współpracy była prezentacja pt. WARSZTAT PRACY.

WYDAWNICTWA – WYJĄTKOWA SERIA ROKU AWANGARDY

Za swą działalność wydawniczą, opracowanie książek z serii poświęconej 100-leciu awangardy, muzeum otrzymało główną nagrodę w organizowanym przez Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów przeglądzie Muzeum Widzialne, którego zadaniem jest popularyzacja najlepszych rozwiązań graficznych wdrożonych przez instytucje kultury. Poszczególne tomy serii, zawierające teksty najlepszych znawców tematów podejmowanych w poszczególnych projektach, stanowią próbę nowego spojrzenia na awangardowe zjawiska z perspektyw formowanych w ramach aktualnych metodologii badawczych, wprowadzają klucze interpretacyjne, pozwalają przewartościować utrwalone sądy na temat tworzących awangardę zjawisk. Zaprezentowane w sześciu tomach wyniki badań posiadają zatem potencjał stania się źródłem wiedzy dla przyszłych pokoleń badaczy awangardy.

W ramach realizacji projektów badawczych roku awangardy, ukazała się także książka Iwony Luby i Ewy Pauliny Wawer „Władysław Strzemiński – zawsze w awangardzie. Rekonstrukcja nieznanej biografii 1893-1917”, będąca efektem kwerend m.in. w rosyjskich archiwach wojskowych. Autorki prezentują nieznane fakty z życia Strzemińskiego, zaangażowanego w I wojnę światową, jeszcze nie artysty, stawiając śmiałe tezy dotyczące jego biografii.

PROGRAM PUBLICZNY – KONFERENCJE NAUKOWE ROKU AWANGARDY

Współczesna, zorientowana interdyscyplinarnie refleksja nad funkcją muzeów sztuki wskazuje na ich nowe zadania: integrację sztuki z różnymi dziedzinami kultury oraz wpisanie historii sztuki w szerszy kontekst humanistyki. Według tych założeń realizowano w 2017 roku obszerny program publiczny, na który składały się m.in. międzynarodowe sympozja naukowe i konferencje, wykłady, seminaria, spotkania z artystami i kuratorami, dyskusje i projekcje filmowe. Głównym założeniem całorocznego programu było skupienie się na krytycznym badaniu oraz aktualizacji dziedzictwa awangardowego dla współczesnych praktyk artystycznych. Do realizacji wymienionych przedsięwzięć Muzeum Sztuki zaprosiło wybitnych specjalistów z kraju i zagranicy. Oprócz konferencji towarzyszącej wystawie PORUSZONE CIAŁA… i planowanego niebawem sympozjum wokół postaci Debory Vogel, należy wymienić przede wszystkim dwie duże konferencje naukowe przygotowane we współpracy z Instytutem Adama Mickiewicza.

W konferencji Muzeum awangardy czy awangardowe muzeum? Kolekcjonując to, co radykalne wzięli udział badacze związani m.in. z Cornell University, La Universidad Autónoma de Madrid, University of Massachusetts, California College of the Arts, Harvard University czy MoMA Nowy Jork. Zaproszeni specjaliści podjęli m.in. temat początków instytucjonalizacji awangardy oraz jej znaczenia dla dzisiejszej działalności muzealniczej. Wydarzenie to było jednym z elementów realizowanego przez Muzeum Sztuki wieloletniego projektu, którego celem jest wskazanie na pionierski w skali światowej charakter kolekcji grupy „a. r.”, kolekcji, która powstała jako dar najbardziej progresywnych przedstawicieli europejskiej awangardy początku XX wieku. Konferencja stanowiła jednocześnie jedno z wydarzeń wieńczących obchody roku awangardy w Polsce.

Druga z konferencji poświęcona była jednemu z najważniejszych studiów muzyki elektronicznej w Europie, którego działalność zapoczątkowało erę muzyki elektroakustycznej w Polsce – Studiu Eksperymentalnemu Polskiego Radia (SEPR) w związku z 60. rocznicą powołania placówki do życia. Posłużyła opracowaniu historii studia i wpisaniu jej poza oczywiste pole muzyki – w obszar sztuk wizualnych, teatru i kinematografii. W muzeum trwają obecnie prace nad publikacją naukową podsumowującą to wydarzenie.

EDUKACJA – NOWE TECHNOLOGIE

Jedną z podstawowych misji Muzeum Sztuki w Łodzi jest edukacja. Jeszcze w 2016 muzeum zostało operatorem realizowanego w ramach projektu Koalicje Kultury programu Bardzo Młoda Kultura, jednego z najważniejszych projektów, będących wynikiem działań Obywateli Kultury, a zakładającego realną współpracę między sektorem kultury i edukacji. W 2017 roku, drugim roku trzyletniego projektu, zrealizowane zostały różnorakie zadania: rozpoznanie realnej współpracy edukacji i kultury w województwie łódzkim, sieciowanie środowiska zajmującego się edukacją kulturową, podniesienie kompetencji edukatorów oraz wsparcie małymi grantami lokalnych inicjatyw. W roku awangardy zrealizowany został także projekt Awangarda bez granic, polegający na udostępnieniu rdzenia Kolekcji Sztuki XX i XXI wieku osobom niedowidzącym i niewidomym, niedosłyszącym i niesłyszącym a także osobom ze spektrum autyzmu. W mijającym roku rozpoczęto też realizację projektu Nowoczesny system dostępu do oferty Muzeum Sztuki w Łodzi. Jego wynikiem jest przygotowanie nowoczesnego portalu umożliwiającego prezentację i udostępnienie zbiorów muzeum w wersji cyfrowej. Pozwala on m.in. na dokonanie rezerwacji i zakupu biletów przez Internet.

2018 – KONTYNUACJA

Jednym z najważniejszych zadań Muzeum Sztuki w mijającym roku było pokazanie w skali ogólnopolskiej i międzynarodowej, że awangarda jest integralną częścią polskiego dziedzictwa narodowego i światowego. Jest to również oczywisty cel instytucji w kolejnych latach i nie inaczej będzie w 2018, kiedy to w ramach dwóch największych wystaw ukazane zostaną skomplikowane relacje pomiędzy awangardą i państwem, a także reperkusje, jakie dla sztuki awangardowej przyniosła Wielka Wojna. Ponadto, po sukcesie madryckim, wystawa prac Kobro i Strzemińskiego będzie miała swoją nową odsłonę w Centres G. Pompidou w Paryżu oraz w Moderna Musset w Malmö. W ramach tych i kolejnych projektów muzeum będzie nadal udowadniać, że spuścizna awangardy jest niesłabnącym źródłem inspiracji dla współczesnych praktyk artystycznych i kulturowych.

Galeria

Zgodnie z art. 173 ustawy Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że kontynuując przeglądanie tej strony wyrażasz zgodę na zapisywanie na Twoim komputerze tzw. plików cookies. Ciasteczka pozwalają nam na gromadzenie informacji dotyczących statystyk oglądalności strony. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie ich zmień ustawienia swojej przeglądarki internetowej.